گیاه زرشک و خواص دارویی آن

دکتر سیده آسیه موسوی3 مارس 20210 نظر3757

گیاه زرشک و خواص دارویی آن

گیاه شناسی گیاه زرشک

گیاه زرشک و خواص دارویی آن مورد بررسی قرار گرفته است. زرشک با نام علمی Berberis vulgaris بومی ايران است اما اين درختچه در جنگل های اروپا و آسيا بـه شـكل وحـشی ديده می شود. زرشک در طبيعت به دو صورت زرشک دانه دار و زرشک بی دانه وجود دارد. زرشک درختچه ای است خاردار به ارتفاع ۱ تا ۳ متر و دارای شاخه های شکننده است ارتفاع بعضی از آن ها در محيط های مساعد به ۶ متر می رسد.

چوب آن رنگ زرد دارد. گل های آن که در ارديبهشت و خرداد ظاهر می شود به رنگ زرد و به صورت خوشه ای آويز است. ميوه هـا بـه شـكل سـته و بـه رنـگ قرمـز می باشند. درختچه ای مقاوم به سرما و خشكی، دارای نياز نوری بالا و خاک های نسبتا سـبک لـومی _ شـنی دارای زهكـش خوب را ترجيح می دهد. محل رویش آن در نواحی کوهستانی شمال ايران در گيلان، رودبار، خراسان و برخی از دیگر نقاط کشور است. طبيعت زرشک بی دانه سرد و خشک است.

تکثیر گیاه زرشک

زرشک توسط پاجوش تكثير می گردد. بدين منظور پاجوش های ۳ – ۲ ساله را در آبان ماه يا آذر ماه جدا نموده و با فاصله ۴ متر از يکديگر كشت می نمايند. برداشت ميوه ها در شهريور يا مهر ماه صورت می گيرد.

تکثیر زرشک

ترکيبات شيميايی و خواص گیاه زرشک

دارای اسيد های آلی_اسيد ماليک و ديگر اسيدهای مفيد و ويتامين c می باشد. برگ، چوب و پوست اين گياه دارای بربرين است. طعم خيلی تلخ دارد به مقدار خيلی کم در آب سرد ولی به مقدار زياد در آب گرم و الکل حل می شود. بربرين از مواد دفعی گياهان است فاقد هر گونه عمل متابوليک در آنها می باشد. در صنعت نيز جهت رنگ کردن الياف پشم، ابريشم و پنبه از بربرين استفاده می شود و رنگ زرد ايجاد می نمايد. همچنين در رنگ کردن چرم و منبت کاری مورد استفاده قرار می گيرد .

ميوه گیاه زرشک

در جوانه ها و ريشه مواد قندی، اسيد ماليک، مواد پکتینی، صمغ و احتمالا نوعی اسيد عطری است وجود دارد.

خواص دارویی گیاه زرشک

ريشه و پوست ساقه زرشک

از داروهای تلخ به شمار آمده و اثر مقوی صفرابر و مسهلی دارند . آنچه از نظر درمانی قابل ارزش است پوست ثانوی ريشه و ساقه می باشد که اثر تصفيه کننده خون، ضد عفونی کننده و کمی مسهلی دارند. پوست ريشه و ساقه زرشک را در بی نظمی های محل دستگاه گوارش که منشاء کبدی يا کليوی داشته باشد هم چنين در سوء هضم های مزمن همراه با بی اشتهايی، يبوست، زردی، يرقان، رماتيسم، تب های عفونی، تيفوئيد و خونريزی هايی که در فواصل قاعدگی رخ می دهد به کار می رود.

خواص برگ گیاه زرشک

در ديسانتری های مزمن و اسکوربوت (عوارض ناشی از فقدان ويتامين c) مصرف می شود. زيرا جويدن برگ باعث سفت شدن لثه دندان در بيماری اسکوربوت می گردد. دم کرده برگ زرشک در آنژين (به صورت غرغره) و در شستشوی زخم ها نتيجه خوبی دارد.

ميوه زرشک

در گذشته از میوه زرشک در تب های عفونی، تيفوس و ديسانتری استفاده می کردند. برای تقویت کبد افرادی دارای طبع سرد و تر و باز کردن انسداد مجاری کبدی و سردی احشا مفید است.تقویت کننده قلب، کبد و معده افراد گرم مزاج می باشد. برای درمان ورم و زخم معده، روده، درمان اسهال خونی، سنگ کیسه صفرا (صفرا آور) مناسب است. بی اشتهایی را برطرف می کند. زرشک ویتامینB دارد و در پیشگیری از سرما خوردگی مفید است. ادرار آور و خلط آور است و برای خوشبو شدن دهان به کار می رود. ضد عفونی و تصفیه کننده خون و منقبض کننده عروق است. برای رفع غلظت چربی و پایین آوردن فشار خون سودمند است.