مکانیسم مقاومت به قارچکش ها

مکانیسم مقاومت به قارچکش ها

مکانیسم مقاومت به قارچکش ها، مقاومت در مقابل قارچکش ها بر دو نوع است:

۱- ايجاد مقاومت تدريجی (type shifting)

در مقاومت تدريجی حساسيت بيمارگر در مقابل ماده مؤثره قارچکش محدود است و در عمل جمعيت بيمارگر به حد رضايت بخش مبارزه می شود.

۲- بروز مقاومت کامل (disruptive)

در مقاومت کامل ماده مؤثره قارچکش نمی تواند بيمارگر را کنترل کند.

مکانیسم های ایجاد مقاومت به قارچکش ها

مکانيسم های متفاوتی سبب ايجاد مقاومت می شوند. مهمترين آن جهش (mutation) در محل اثرگذاری است، که قارچکش در محل جذب ضعيف عمل می کند و بی اثر است. بستگی به شدت جهش در ساختمان سه بعدی، اثر قارچکش کاهش يافته و يا کاملا بی اثر می ماند. اين اتفاق می تواند در تمام قارچکش ها که نحوه چسبيدن (binding) به بيمارگر شبيه هم باشد، پيش بيايد.

اختلاف قارچکش ها در ترکيب ساختمانی ماده مؤثره و قدرت اثرگذاری واقعی (intrinsic) آن ها است. اگر موتاسيون تأثير منفی در شايستگی بيمارگر نداشته باشد، جمعيت بيمارگر می تواند به سرعت تکثير پيدا کند. مقاومت کامل براساس موتاسيون به وجود می آيد. برای مثال قارچکش ها با ماده مؤثره استروبيل اورين (Strobilurin).  

مقاومت تدريجی براساس مکانيسم نامشخص (unspecific) يا مکانيسم ژن های مشابه در DNA (multigene) به وجود می آيد. بعضی مواقع ممکن است هر دو مکانيسم فعال شوند. دليل مکانيسم نامشخص تخليه انرژی از قارچکش است که اصطلاحا (Cassette-Binding-ATP (ABC Transporter ناميده می شود. اين مقاومت به علت مقدار کم، تاکنون به طور محدود ارزشيابی شده است. و اثر محدود آن در مبارزه با قارچ بی اهميت می باشد. از مکانيسم های نامشخص ديگر متابوليسم يا سوخت و ساز ماده مؤثره قارچکش توسط آنزيم های قارچ است. اين مکانيسم در قارچکش ها در مقايسه با حشره کش ها و علفکش ها بی اهميت است. چون مقاومت تقاطعی (resistance cross) در راستای مکانيسم های  وجود مؤثرندارد.

مقاومت مالتی ژن (multigene)

استعمال بيش از حد قارچکش ها برای بدست آوردن مقاومت تدريجی هم محدود است و نتايج آن در چند مورد گزارش شده است. متابوليسم تغيير مسير ماده مؤثره، از مکانيسم های ديگر ايجاد مقاومت محدود محسوب می شود. علل مقاومت مالتی ژن (multigene) به وجود آمدن يک يا چند جهش در محل تأثيرگذاری است. در بعضی از موارد جذب ماده مؤثره ضعيف و در مواردی ديگر تغيير نامشخص مسير متابوليسم از دلايل آن است.

مقاومت مالتی ژن سبب سلکسيون دايم نژاد ها با حساسيت کمتر در مقابل قارچکش ها می شوند که به تدريج و در دراز مدت به وجود می آيد. تداوم سلکسيون از شروط اين پديده است. از طرف ديگر برگشت مقاومت تدريجی هم در اين شرايط ممکن است. برای اينکه شايستگی جمعيت بيمارگر قابل تغيير است. برای مثال ايجاد اين گونه مقاومت را، بازدارنگی بيوسنتز استرول روشن می کند.